Rozwój inteligencji u dziecka

Teoria Inteligencji Wielorakich Howarda Gardnera

TEORIA INTELIGENCJI WIELORAKICH

Howarda Gardnera

Teoria Wielorakich Inteligencji stworzona została przez dr Howarda Gardnera w 1983 roku (profesora Uniwersytetu Harvarda). Teoria ta zrewolucjonizowała sposób myślenia o inteligencji i uczeniu. Tradycyjnie opierano się na testach IQ, które wykazały, że jesteś „mądry”, „normalny” lub „wadliwy”. Gardner pokazuje, że inteligencja jest dynamiczna i wielopłaszczyznowa, wykraczająca poza zdolności lingwistyczno-logiczne, które tradycyjnie testujemy i oceniamy w nauczaniu. Koncepcja ta zakłada, że inteligencja nie jest jedną właściwością, która opisuje możliwości człowieka w zakresie aktywności intelektualnej, ale istnieje kilka rodzajów inteligencji w zależności od tego, o jaki rodzaj aktywności chodzi.  W swojej ostatniej książce „Zredefiniowana Inteligencja – Inteligencja Wieloraka” Gardner ostrożnie kładzie nacisk na kulturowe – w przeciwieństwie do czysto genetycznych – czynniki kształtujące rozwój intelektualny jednostki: „Obecnie wyobrażam sobie inteligencje jako biopsychologiczny potencjał przetwarzania informacji, który można „aktywować” w otoczeniu kulturowym, aby skutecznie rozwiązywać problemy lub tworzyć produkty wartościowe dla kultury (…) inteligencje nie są rzeczami, które można zobaczyć czy policzyć. Inteligencje są potencjałami – przypuszczalnie neurologicznymi – które można aktywować w zależności od wartości występujących w danej kulturze, szansach dostępnych w danej kulturze oraz poszczególnych decyzjach podejmowanych przez poszczególne osoby oraz/i ich rodziny, nauczycieli oraz otoczenie.”(Gardner, 1999). Na podstawie analizy badań z różnych dziedzin: neurologii, psychologii, psychometrii i antropologii  wyodrębnił  on siedem rodzajów inteligencji. Obecnie rozróżnia osiem inteligencji, każda z nich jest uznana przez niego jako „posiadane od urodzenia”. Jednakże Gardner podkreśla, że „nie ma dwóch ludzi którzy mają dokładnie taką samą kombinację inteligencji.” Rozmiar w jakim dana inteligencja się rozwinie u danej osoby jest w dużym stopniu zależna od edukacji oraz kultury, w której się wychowała dana osoba.

Gardner rozróżnia zatem:

  • Inteligencję Werbalną (słowną)
  • Inteligencję Matematyczno- Logiczną
  • Inteligencję Wizualno – Przestrzenną
  • Inteligencję Fizyczno – Kinestetyczną
  • Inteligencję Muzyczno – Rytmiczną (słuchową)
  • Inteligencję Interpersonalną (międzyludzką)
  • Inteligencję Intrapersonalną (wewnętrzną)
  • Inteligencję Naturalistyczną – Przyrodniczą

Główne założenia:

  • Każda osoba posiada wszystkie rodzaje inteligencji, rozwinięte w różnym stopniu.
  • Inteligencje tworzą profil niepowtarzalny dla innych jednostek.
  • Profile te są dynamiczne i zmieniają się w trakcie rozwoju jednostki,
  • Wszystkie inteligencje współpracują ze sobą w różnych konfiguracjach.
  • Inteligencje można rozwijać poprzez różnorodne ćwiczenia.

Inteligencja Werbalna

Cechuje się wysokorozwiniętymi zdolnościami do czytania, mówienia pisania  oraz myślenia przy użyciu słów.  Ktoś o tym typie inteligencji lubi różnego typu literaturę, zabawę słowami, tworzy poezję i historie. Dobrze czuje się podczas debat. Lubi formalne przemówienia, kreatywne pisanie, opowiadanie żartów. Dobrze radzi sobie z pracami pisemnymi.

Zawody, które wymagają wysokiej inteligencji językowej: pisarze, dziennikarze, publicyści, politycy, prawnicy, tłumacze, prezenterzy radiowi i telewizyjni, nauczyciele, sprzedawcy.

Rozwijanie inteligencji słownej:

  • opowiadanie
  • tworzenie historyjek
  • słuchanie opowiadań
  • instruowanie, jak coś wykonać
  • rozwiązywanie i układanie krzyżówek i zagadek słownych
  • pisanie listów
  • czytanie książek
  • wynajdywanie informacji w gazetach, książkach
  • czytanie i układanie wierszy
  • redagowanie gazetek
  • robienie wywiadów
  • gry słowne, dyskusje
  • rozwijanie wątków

Inteligencja Matematyczno – Logiczna

W tego typu inteligencji używa się liczb, matematyki, logicznego myślenia i schematów (myślowych, wzrokowych, liczbowych i kolorystycznych) pojawiających się w życiu. Jeśli ten typ inteligencji przeważa to osoba taka ma tendencje do myślenia koncepcyjnego i abstrakcyjnego. Dostrzega schematy i zależności. Osoba o tym typie inteligencji lubi eksperymenty, puzzle, interesują ją sprawy związane z kosmosem. Analizuje okoliczności związane z ludzkim zachowaniem, lubi pracę z liczbami, wzorami i operacjami matematycznymi, podejmuje wyzwania związane z rozwiązywaniem problemów. Jest systematyczna, dobrze zorganizowana i zawsze ma logiczne argumenty.

Zawody, które wymagają wysokiej inteligencji logiczno-matematycznej: matematycy, fizycy, chemicy, astronomowie, inżynierowie, detektywi, prawnicy, księgowi, kasjerzy, bankowcy, doradcy finansowi, lekarze, programiści komputerowi.

Rozwijanie inteligencji logiczno – matematycznej:

  • gry logiczne
  • zadania matematyczne
  • prowadzenie domowego budżetu
  • planowanie wycieczek i podróży
  • liczenie w pamięci
  • określanie prawdopodobieństwa
  • opracowywanie harmonogramów
  • rozwiązywanie zagadek i problemów logicznych
  • układanie treści w porządku logicznym
  • klasyfikowanie pojęć
  • tworzenia kategorii, struktur pojęciowych, myślenie przez analogię
  • stawianie hipotez
  • zadawanie pytań
  • programowanie komputerowe
  • porządkowanie otoczenia (np. miejsca do nauki).

Inteligencja Wizualno – Przestrzenna

”Widzieć znaczy uwierzyć”. Wiedza w tego typu inteligencji pochodzi od kształtów, wyobrażeń ze świata zewnętrznego , jak i naszej wyobraźni. Osoba o tym typie inteligencji myśli używając wyobraźni i obrazów. Jest wrażliwa na otaczające przedmioty, kolory i wzory, lubi rysować, malować, rzeźbić i wytwarzać ciekawe prace używając kolorów i różnego typu materiałów, lubi również układać puzzle, czytać mapy, ma zdecydowane poglądy odnośnie kompozycji kolorystycznych (np. pokoju), lubi czynności które wymagają patrzenia oczami wyobraźni – wizualizacji.

Zawody, które wymagają wysokiej inteligencji wizualno-przestrzennej: architekci, rzeźbiarze, malarze, plastycy, twórcy gier komputerowych, reżyserzy, żeglarze, nawigatorzy, piloci, operatorzy filmowi, przewodnicy, projektanci mody, fotografowie, mechanicy, chirurdzy, elektrycy, kierowcy, styliści.

Rozwijanie inteligencji wizualno – przestrzennej:

  • tworzenie obrazów, rysunków,
  • czytanie map i wytyczanie drogi na podstawie mapy,
  • tworzenie map, planów,
  • posługiwanie się wykresami i planami,
  • przedstawianie informacji w postaci graficznej,
  • wizualizacja,
  • poruszanie się w terenie według określonego kodu,
  • nagrywanie filmów,
  • tworzenie prezentacji komputerowych,
  • mapy myśli,
  • oglądanie dzieł sztuki (malarstwo, rzeźba)

Inteligencja Fizyczno – Kinestetyczna

Uczyć się poprzez wykonywanie. Wiedza zdobywana jest poprzez ruch. Nasze ciało wie jak jeździć na rowerze, zaparkować równolegle samochód, tańczyć walca, złapać rzucony przedmiot, utrzymać równowagę podczas chodzenia, te czynności wykonujemy odruchowo i nie są związane z logicznym myśleniem.  Osoba z tym rodzajem inteligencji  lubi  ruch, taniec , wykonuje własnoręcznie prace. Dobrze komunikuje się za pomocą  ”języka ciała” i gestów. Aby dobrze coś zrobić potrzebuje obserwować, jak ktoś inny to robi. Lubi  gry ruchowe i demonstruje jak coś wykonać. Trudno jest jej usiedzieć na jednym miejscu. Zdecydowanie woli być zaangażowana w to co dzieje, niż być biernym obserwatorem.

Zawody, które wymagają wysokiej inteligencji fizyczno-kinestetycznej: sportowcy, aktorzy, tancerze, choreografowie, chirurdzy, jubilerzy, mechanicy, rzeźbiarze , fryzjerzy.

Rozwijanie inteligencji fizyczno-kinestetycznej:

  • ćwiczenia ruchowe
  • uprawianie jakiejś dyscypliny sportowej
  • gimnastykowanie się
  • zabawy wymagające refleksu
  • robótki ręczne, modelarstwo
  • taniec
  • odgrywanie ról, pantomima
  • uczenie się ruchu
  • żonglowanie
  • dotykanie, rozpoznawanie kształtów, faktur

Inteligencja Muzyczno – Rytmiczna
Jeśli ten typ inteligencji przeważa, to kocha się muzykę i rytm. Jest się wrażliwym na dźwięki środowiska (śpiew ptaków, dźwięki deszczu). Osoby takie  uczą się lepiej przy dźwiękach muzyki w tle. Potrafią  odtwarzać melodie i rytm po jednokrotnym ich usłyszeniu.  Lubi ona tworzyć muzykę, słuchać i naśladować ją. Ma zdolności językowe, ”łapie akcent”, z łatwością rozpoznaje muzyczne instrumenty.

Zawody, które wymagają wysokiej inteligencji muzycznej: muzycy, instrumentaliści, piosenkarze, śpiewacy, tancerze, aktorzy.

Rozwijanie inteligencji muzycznej:

  • gra na dowolnym instrumencie
  • klaskanie do rytmu piosenki
  • rozpoznawanie melodii
  • ruch w rytmie muzyki
  • dobieranie muzyki do teksu
  • śpiewanie, wymyślanie melodii
  • słuchanie muzyki przed i w czasie uczenia się
  • rytmizowanie tekstów
  • transkrypcje muzyki na ruch, obraz, emocje
  • relaksacja przy muzyce
  • kreowanie wewnętrznych obrazów do podkładów muzycznych
  • wymyślanie rymów

Inteligencja Międzyludzka (Interpersonalna)
Uczymy się pracując z innymi, wchodząc w relacje z nimi. Gdy ta inteligencja jest czyjąś mocną stroną to lubi on być częścią zespołu i wchodzić w relacje interpersonalne.  Ma dużo przyjaciół, wykazuje empatię i głębokie zrozumienie punktu widzenia innych ludzi. Jest komunikatywna.  Często zauważa, że inni przejmują jego pomysły, ma zdolności w rozwiązywaniu konfliktów, mediacjach
i znajdowaniu kompromisów wśród ludzi będących w radykalnej opozycji względem siebie.
Zawody, które wymagają wysokiej inteligencji interpersonalnej: nauczyciele, menedżerowie, sprzedawcy, psychoterapeuci, politycy, pielęgniarki, lekarze

Rozwijanie inteligencji interpersonalnej:

  • uczenie się w parach, w grupach
  • uczenie innych
  • zabawy i ćwiczenia interpersonalne
  • ćwiczenia efektywnej komunikacji
  • pełnienie różnych ról w grupie
  • spotkania towarzyskie
  • kierowanie projektami
  • udział w imprezach

Inteligencja Wewnętrzna (Intrapersonalna)

Jest to inteligencja introspektywna wykorzystująca naszą zdolność do poszukiwania wewnętrznych emocji. Osoba o tym typie inteligencji lubi pracę w samotności, czasem jest wstydliwa, ma własną refleksję i wszystko co robi jest związane z jej wnętrzem. Ma ona kreatywną mądrość i wewnętrzną intuicję.  Jest wewnętrznie zmotywowana, nie potrzebuje zewnętrznej motywacji, ma silną wolę, zna swoją wartość , ma zdefiniowane opinie i myśli. Inni ludzie chętnie przychodzą do niej po radę.

Zawody, które wymagają wysokiej inteligencji intrapersonalnej: pisarze,psychoterapeuci, filozofowie, teologowie, adwokaci.

Rozwijanie inteligencji intrapersonalnej:

  • obserwacja swoich emocji, uczuć, myśli
  • bycie z samym sobą
  • czytanie biografii
  • czytanie literatury psychologicznej
  • pisanie, prowadzenie dziennika
  • tworzenie swojego opisu
  • snucie marzeń
  • medytacje
  • udział w warsztatach psychologicznych
  • psychoterapia

Inteligencja naturalistyczna (przyrodnicza)

Opiera się ona na rozpoznaniu, docenianiu i rozumieniu natury. Ktoś o tym typie inteligencji kocha rośliny i zwierzęta. Lubi spędzać czas na wolnym powietrzu
i wszystko, co jest związane z naturą (np. zmiany pór roku). Osoba o tym typie inteligencji lubi zapewne zbierać okazy flory i fauny, kolekcjonować kamienie
i muszle, posiada zwierzątko w domu. Osoba ta okazuje szacunek względem wszystkich istot żywych. Posiada zdolność do rozpoznawania i klasyfikowania roślin, minerałów, zwierząt, skał. To także umiejętność rozpoznawania zjawisk kulturowych.

Te zdolności możemy doskonalić przez rozwijanie zainteresowań światem zewnętrznym, światem przyrodniczym poprzez:

  • gromadzenie okazów
  • wycieczki
  • obserwacje
  • doświadczenia
  • atlasy
  • mikroskop

Pięć powodów, dla których teoria WI powinna być stosowana:

  1. Teoria WI pomaga dzieciom zrozumieć możliwości swoje i innych.
  2. Pokazuje dzieciom, jak użyć swych mocnych stron, i jak poprawić słabe.
  3. Buduje poczucie własnej wartości w dzieciach, aby były gotowe sprostać wyzwaniom.
  4. Pomaga dzieciom lepiej zdobywać wiedzę przez doświadczanie przez nich niezapomnianych wrażeń, w które zaangażowane są ich wszystkie zmysły.
  5. Doskonali podstawowe umiejętności dzieci, dzięki czemu osiągają oni wyższy poziom.

 

Additional information